دراین نوشتار با عنوان «تاب آوری در برابر زلزله» به بررسی مفهوم تاب آوری و چگونگی افزایش آن در زمان وقوع حوادث طبیعی پرداخته شده است. همچنين راهبردهای مهمی برای تشویق افراد به رفتارهای خود‌محافظتی ذکر شده و در انتها ده پیشنهاد به منظور افزایش این موضوع مطرح گردیده است.

* مفهوم تاب آوری

 اصطلاح «تاب آوری» در قرن اخیر در شاخه مکانیک و تست مواد توسعه یافته است. یک ماده تاب‌آور سختی کافی برای مقاومت در برابر نیروهای وارده را دارد و همچنین از انعطاف‌پذیری کافی برای جذب فشارها برخوردار است. این مفهوم در دهه 1960 توسط بوم‌شناسان و سپس روان‌شناسان مطرح گردید. در دهه 2000 این مفهوم به‌طور گسترده‌ای در شاخه «کاهش خطرپذیری سوانح طبیعی» (DRR) به کار گرفته شد. در مقایسه با مکانیک، یک جامعه «تاب‌آور» جامعه‌ای است که به طور همزمان قادر به مقاومت در برابر پیامدهای بلایا است (جلوگیری از میزان معین آسیب و خسارت) و همچنین از طریق سازگاری با خطرات میزان آن را کاهش می‌دهد.

* «بیمه» و « راه حل­های جایگزین» در تقابل با سوانح

« تاب آوری » در موضوع کاهش خطرپذیری سوانح با مفاهیم مقابله، ظرفیت و توانایی در ارتباط است. جامعه‌ای که در برابر ریسک­ها تاب‌آور است، توانایی خود را برای مقابله با آن افزایش داده است. این موضوع شامل آمادگی‌های اولیه مستقیم و کنار گذاشتن منابع خسارت آور آینده می‌شود. مورد دوم را می‌توان از طریق بیمه حل نمود (ذخیره حجم زیادی از منابع مالی به منظور پرداخت خسارات به آسیب­دیدگان) و همچنین این مسئله را می‌توان به وسیله به وجود آوردن راه حل­های دیگر و مضاعف همچون ایجاد منابع، سرویس‌ها و راهبردهای ثانوی و جایگزین چاره اندیشی کرد. به دلیل آن‌که راه حل­های جایگزین پر‌هزینه است، آن را گزینه مورد پسندی محسوب نمی‌کنند، اما در زمان وقوع یک فاجعه گسترده، راه حل­های جایگزین تبدیل به پناهگاه ارزشمندی می‌شود.

* محافظت از جان‌ها و معیشت فاکتور اصلی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش انعطاف پذيري و مقاومت است

 مجموع تاب­آوری، مقابله و ظرفیت­سازی رابطه معکوس با آسیب‌پذیری دارد. در مفهوم امروزی، این موضوع به گرایش سیستم‌های اجتماعی- اقتصادی بشری که مبتلا به خسارات ناشی مخاطرات می­باشد، بر می­گردد. آسیب‌پذیری، مولفه بارز خطرپذیری محسوب می‌شود و مقابله با هر یک از آن‌ها دشوار است؛ زیرا آن‌ها پدیده­های طبیعی هستند. آسیب‌پذیری (مانند نیروی اصطکاک) تنها زمانی نمایان می­شود که یک (نیروی دیگری مانند) مخاطره رخ دهد. مادامیکه این موضوع تشخیص داده ‌شود و مورد تحقیق و بررسی قرار ‌گیرد، اثرات سانحه، رخ داده است. در بررسی‌های بلایای طبیعی این توافق وجود دارد که حافظت از جان‌ها و معیشت، فاکتور اصلی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب­آوری محسوب می‌شود. این موضوع همچنین روشن شده است که عوامل بسیاری در آسیب‌پذیری موثر هستند ( خلاصه در شکل 1). این مولفه‌ها در واکنش با یکدیگر هستند و برروی یکدیگر تاثیر می‌گذارند.

 * استفاده از مشارکت همگانی در مسئله تاب­آوری راهبردی کلیدی است

افزایش تاب­آوری از چه راهی و چگونه؟

برای اطمینان از آن‌که مفهوم «تاب­آوری نیازی مبرم برای مقابله با زلزله» منجر به روش اصولی شود، آن را باید مورد بررسی و آزمایش قرار داد. اولویت‌هایی باید قرار داده شوند تا از اتلاف منابع جلوگیری شود. به طور کلی، این اولویت‌ها باید برای کاهش خسارت‌های جانی و مالی و مراقبت از آسیب‌دیدگان مد نظر گرفته شوند و همچنین باید شرایط بازسازی و بازتوانی سریع و موثر وضعیت (شامل ایجاد به موقع پناهگاه برای افراد بی‌خانمان) را فراهم کنند. از آن‌جا که زلزله تلفات عظیمی را در پی دارد، بیش‌ترین تمرکز باید بر روی اقدامات موثر برای کاهش تلفات جانی قرار گیرد. در این زمینه، «تاب­آوری» باید از طریق تلاش‌های جمعی ایجاد و پشتیبانی شود. همه اعضای جامعه در این مسئله ذی‌نفع هستند و همگی باید در ایمن نمودن شرایط سهیم باشند. این امر با انجام رایزنی و مشارکت همگانی میسر می‌شود که در نتیجه منجر به اداره جمعی مسائل توسط توافق عمومی می‌گردد.

 * کاهش آسیب‌پذیری ساختمان‌ها در برابر مخاطرات یکی از اصلی‌ترین اولویت‌های راهبردی

 ریزش ساختمان‌ها علت اصلی مرگ و میر و صدمات جانی در زلزله محسوب می‌شود و بنابراین یکی از اصلی‌ترین اولویت‌های راهبردی باید کاهش آسیب‌پذیری ساختمان‌ها در برابر مخاطرات باشد و این کار از طریق اجرای قوانین مناسب برای ساختمان‌سازی، اصلاح قوانین گذشته و ممنوع نمودن ساختمان‌سازی‌های ناامن انجام می‌شود. در نظر داشته باشید که به هر حال، خسارات غیرساختاری داخل و اطراف ساختمان دومین علت مهم صدمات محسوب می‌شود.

 * عملیات‌های نجات انجام شده توسط آماتورها در ساختمان‌های فروپاشیده بسیار خطرناک است

عملیات‌های ویژه جستجو و نجات پس وقوع زمین‌لرزه احتمال دارد دچار کمبودهایی گردد. به هر حال، اطلاعات کمی درباره تاثیر این موضوع بر میزان بازماندگان از زیر آوار ساختمان‌های فروریخته در اختیار است، به جز آن‌که می‌دانیم مقدار آن بازماندگان زیاد خواهد بود. بعلاوه، اطلاعات کمی درباره تاثیر اقدامات سریع افراد آموزش ندیده و غیرمجهز در اختیار است. این افراد اغلب کسانی هستند که در محل وقوع حوادث، در زمان عملیات امداد و نجات حضور دارند. اسناد باقی‌مانده از زلزله مکزیکو‌سیتی در سال 1985 نشان می‌دهد که عملیات‌های نجات انجام شده توسط آماتورها در ساختمان‌های فروریخته بسیار خطرناک است، مگر‌آن‌که با آموزش‌ و تجهیزات ایمن همراه باشند. « تاب­آوری » یعنی وجود یک محیط ایمن، اما اگر نتوان در مدت زمان معقولانه‌ای در آینده به این مهم دست یافت، مردم باید حداقل به یادگیری رفتارهای حفاظت از خود و یا خود امدادی تشویق شوند.    

هيأت مديره انجمن سازه هاي فولادي ايرانراهبردی برای تشویق مردم به رفتار خود محافظتی در برابر زلزله:

* نیاز مبرم به طراحی یک متدولوژی واکنش در برابر زلزله

اگرچه ساختمان‌ها را نمی‌توان به مقدار کافی در برابر زلزله ایمن ساخت، اما می‌توان رفتارهای ساکنان آن‌ها را به شکلی اصلاح کرد که خطرات ضربه دیدن و یا زیر آوار ماندن را در زمان وقوع یک حادثه کاهش داد. متاسفانه، علی‌رغم دهه‌ها تحقیق بر روی اپیدمولوژی زمین لرزه­ها، کماکان نبود دانش درباره انواع صدمات در رابطه با الگوهای فروپاشی ساختمان و رفتارهای ساکنان و فاکتورهای ریسک در شرایط خاصی حس می‌شود. با این وجود، طراحی یک متدولوژی که مبنای یک راهبرد را برای واکنش بهتر در برابر زلزله نشان دهد، مفید خواهد بود.

* اولین گام، دانستن میزان ریسک و قدرت تخریبی زلزله است

اولین گام، دانستن میزان ریسک و قدرت تخریبی زلزله است. این موضوع شامل پیش‌بینی بزرگا، بسامد زلزله، شتاب بیشینه زمین و سایر متغیرهایی می‌شود که بر رفتار سازه­ها تاثیر می‌گذارد. این موضوع همچنین شامل درک بهتر رفتار لرزه­ای انواع سازه­ها در مناطق مختلف می‌شود. دستیابی به این مسائل در بسیاری از محیطهای معماری نسبتا آسان خواهد بود. به عنوان مثال، زمین‌لرزه لاکوئیلا ششم آپریل سال 2009 در مرکز ایتالیا منجر به الگوهای سطحی از خسارات منطقه‌ای گردید که تنها شامل دو نوع ساختمان می‌شد: یکی در بناهای سنگی و دیگری در بتون مسلح.

* دومین گام، تدوین سناریوی خسارات و پیامدهای آن است

گام دوم، به سناریوی خسارت‌ها و پیامدهای زمین لرزه و ارتباط دادن آن‌ها به الگوهای رفتاری افراد و تخریب ساختمان‌ها و اماکن مسکونی است که در معرض ریسک زمین‌لرزه قرار دارند. ریسک لرزه­ای در برابر زلزله در 5 سطح قابل تعریف است:

1.       سطح اول خسارات: خسارت حداقلی به دیوارها، وسایل نصب شده در منزل و نیز اثاثیه خانه.

سطح ریسک شخصی: رفتارهای محتاطانه احتمال خطرپذیری را کاهش می‌دهد.

2.       سطح دوم خسارات: خسارت قابل توجه به سازه­ها، و نیز خسارات قابل قبول به سازه­های فلزی

سطح ریسک شخصی: ریسک آسیب جسمانی وجود دارد، اما احتمال مرگ و میر وجود ندارد

3.       سطح سوم خسارات: خسارت کلی و فروریزش بخش‌های اصلی سازه­ها و ساختمان­ها

سطح ریسک شخصی: خسارت جسمانی جدی، اما خطر نسبتا کم مرگ و میر

4.       سطح چهارم خسارات: خسارت جدی و فروریزش بخشی از سازه­ها و ساختمان­ها

سطح ریسک شخصی: خطر زیاد آسیب جسمی و مرگ و میر

5.       سطح پنجم خسارات: فروریزش بیش از 50٪ ساختمان­ها

سطح ریسک شخصی: احتمال کم و غیرقابل پیش‌بینی زنده‌ماندن

در حالی‌که اقدامات ناچیزی به منظور نجات افراد زیر‌آوار‌مانده در فروریزش کامل یک ساختمان می‌توان انجام داد، سطح چهار پیشین نیز می‌تواند وضیعت بحرانی را به وجود آورند و در این سطوح، رفتار افراد بر احتمال آسیب‌ها و مرگ و میر تاثیر می‌گذارد.

* رویه اصلاح رفتارهای خود‌محافظتی

در ذیل، رویه اصلاح رفتارهای خود‌محافظتی بیان شده است.

1-تدوین الگوهای معمول

در ابتدا الگوهای معمول خسارات ناشی از زمین‌لرزه را معین کنید و به شکل مدل‌های ساده‌ای درآورید که برای غالب ساختمان‌های شهری قابل اجرا باشند. این کار کمک خواهد کرد که توضیح دهید چگونه افراد در معرض ریسک­ها قرار می‌گیرند. کشیدن نقشه چنین ساختمان‌هایی نیز مفید خواهد بود. این کار با اهداف برنامه‌ریزی اضطراری انجام می‌شود تا بیشترین نقاط آسیب‌پذیر را بتوان نمایش داد. تعیین آسیب‌پذیری هر ساختمان توسط مهندسان معماری نیز مفید خواهد بود. این کار نمایش زمین‌لرزه در مقیاس کوچک محسوب می‌شود.

2- راهبردهای نجات نیز باید تمرین شوند

دوم، راهبردهای نجات نیز باید تمرین شوند. این راهبردها باید در ارتباط با ساکنان و افراد ساختمان‌ها صورت گیرد. این افراد باید تشویق به برنامه‌ریزی برای مواقع اضطراری شوند. راهبردهای نجات شامل بخش‌های ذیل هستند.

1.    با درنظر گرفتن خطرات زیر، امن‌ترین نقطه خانه را مشخص کنید: ریزش آجرها و یا فروریزش کامل سقف.

- ناپایداری نمای سردرها و گچ‌بری‌ها

- ریزش احتمالی پله‌ها در حین خروج

- جداشدگی ستون‌ها و خطر فروریزی ساختمان

- استفاده از مصالح نامتجانس منجر به رویدادهای بغرنج در زمان زلزله می‌شود

2. از رفتارهای خطرآفرین اجتناب کنید.

3. یک استراتژی برای خروج به تدوین کنید.

- در نزدیک خانه مکان امنی را برای رسیدن به آن مشخص کنید

- خطرآفرین‌ترین نقاط خانه را مشخص و نحوه اجتناب از آن را معین نمایید.

4. حمایت‌های متقابلی را برای دوستان، اقوام و همسایگان خود مانند شبکه ارتباطی به وجود آورید.

5. تجهیزات مفید را جمع‌آوری و نگه‌داری نمایید.

- نحوه استفاده را به اعضای خانواده آموزش دهید.

* برنامه «تاب­آوری»، تلفیقی از اطلاعات، تخصص و مهارت

به طور ایده‌آل، یک برنامه «تاب­آوری» در برابر زلزله باید اطلاعات و تخصص را درباره خسارات و واکنش‌های احتمالی افراد با هم تلفیق کند. همچنین احتمال برنامه‌ریزی‌های عملیات‌های تجسس و نجات به منظور کاهش خسارات وجود دارد؛ به ویژه اگر بدانیم احتمال زیر‌آوار ماندن افراد در چه مناطقی بیشتر است.

ده پیشنهاد به منظور افزایش تاب­آوری در برابر زلزله

در بخش پیشین، راهبرد محدودی را به منظور بهبود میزان بازماندگان در زلزله ارائه داد. این راهبرد باید بخشی از یک ابتکار عمل گسترده‌تری برای نجات جان افراد، کاهش خسارات مالی و جانی و افزایش تاب­آوری و مقاومت جامعه در مواجه با تهدیدات زلزله باشد.

به منظور دستیابی به این مهم، در ذیل ده پیشنهاد مطرح شده است.

* نیاز به یک متدولوژی برای ارزیابی میزان خطرپذیری

1.       به افراد آموزش دهید که در حین زلزله چه اقداماتی باید انجام دهند. همان‌طور که در بخش پیشین ذکر شد، بزرگ‌ترین ریسک زمانی است که مردم در خانه‌های آسیب‌پذیر هستند، به ویژه در شب زمانی‌که خواب هستند. نیاز به دانش معتبری از بهترین نوع رفتار خود‌محافظتی وجود دارد و همچنین نیاز به یک متدولوژی برای ارزیابی میزان خطرات در خانه‌های بومی و سایر مسکن‌ها حس می‌شود.

* توانایی‌های عملیات‌های تجسس و نجات شهری در محل وقوع حادثه را افزایش دهید

2.       توانایی‌های عملیات‌های تجسس و نجات شهری در محل وقوع حادثه را افزایش دهید. یکی از بزرگ‌ترین تراژدی‌ها در زلزله این است که نیروهای عملیات‌های تجسس و نجات شهری از هزاران کیلومتر دورتر از محل وقوع حادثه می‌آیند و پس از 36-72 ساعت پس از حادثه می‌رسند. عموما، بین 1200 و 2300 امدادگر از 50 کشور مختلف در منطقه وقوع حادثه حضور می‌یابند. در عوض، نیروهای عملیات‌های تجسس و نجات شهری بلافاصله مورد نیاز هستند و در بیشتر موارد قبل از 12 ساعت، آن‌ها باید خود را به محل حادثه برسند. اقدامات زیر کمک بسیاری به این وضعیت خواهد کرد. نگه‌داری لوازم ساده (نردبان، طناب، چراغ قوه، پوشاک مورد نیاز، کلاه‌های مقاوم، جعبه کمک‌های اولیه و....) در همسایگی و آموزش به افراد منطقه به منظور تشکیل گروه‌های نجات به طور مستقل. به هر حال، به افراد باید آموزش داده شود که از ریسک­های نجات مردم به طور گسترده اجتناب کنند و از آسیب‌های جسمانی ناشی از زلزله آگاه شوند و چگونه از لوازم کمک‌های اولیه استفاده کنند.

* ریسک­های سازه­ای و غیر سازه­ای را کاهش دهید

 3.       ریسک­های سازه­ای و غیر سازه­ای را کاهش دهید. بسیاری از این ریسک­ها مربوط به داخل ساختمان هستند، اگرچه برخی به خارج از ساختمان ربط دارند. بسیاری از ریسک­های غیرسازه­ای را می‌توان به آسانی بررسی و چاره‌اندیشی نمود. این کار را اغلب با اقدامات کوچکی مانند ایمن‌سازی اشیا به وسیله پیچ‌گوشتی و .... می‌توان انجام داد.

* برنامه‌ریزی قابل انعطاف داشته باشید

 4.       برنامه‌ریزی قابل انعطاف داشته باشید. برنامه‌ریزی باید خود یک پروسه باشد، نه یک هدف: در واقع، پروسه برنامه‌ریزی اغلب مفیدتر از نتیجه کار است؛ پروسه برنامه‌ریزی به مشخص نمودن مشکلاتی که باید چاره‌اندیشی کرد، کمک می‌کند. برنامه‌ها باید همه ریسک را دربرگیرد و باید برای مخاطرات چندگانه و ثانوی مناسب باشد. آن‌ها باید از شیوه سناریوی اثرات، واکنش و اقدامات پس از آن استفاده کنند چراکه این کار بهترین شیوه بررسی احتمالات وقوع حوادث است. سناریوی این وقایع در برابر اتفاقات احتمالی آینده قابل انعطاف هستند. به جای آن که این شبیه‌سازی‌ها پیش‌بینی‌کننده باشند، آن‌ها وسیله درک روابط علت و معلولی هستند و نیازهای آتی را مشخص می‌کنند.

* با یکدیگر شبکه ارتباطی ایجاد کنید

5.       شبکه ارتباطی ایجاد کنید. این کار در هر مقیاسی از همکاری متخصصان جهانی تا شبکه‌های منطقه‌ای بین امدادرسانان و ساکنان باید صورت گیرد. وجود شبکه‌های کمک‌رسان، مسئله ایمنی در برابر زلزله را در جریان قرار می‌دهد و به مردم اطمینان خاطر می‌دهد که آن‌ها تنها نیستند. این کار به انتشار اطلاعات کمک می‌کند و میزان یادگیری را افزایش می‌دهد. شبکه‌ها را شاید ابزار کارآمدی برای انتشار اقدامات نوآورانه در بین مردم دانست. این شبکه‌ها بلایا را به نوع خوش‌خیم تبدیل می‌کنند و اتحاد اجتماعی را افزایش می‌دهند.

در مطلب پیشین، 5 مورد از 10 مورد پیشنهاد افزایش تاب­آوری ارائه شده است که در این بخش به ادامه آن پرداخته خواهد شد.

ده پیشنهاد به منظور افزایش تاب­آوری در برابر زلزله

* در مسائل مشارکت مردم را جلب کنید

6-تشویق به اداره کردن مسئله کنید. این موضوع می‌تواند حضور ذی­نفعان را افزایش دهد و باعث برنامه‌ریزی‌های شخصی در برابر فجایع شود. افراد کمی در جامعه برنامه شخصی و یا نظری درباره چگونگی اقدام در مقابل بلایای طبیعی دارند. اداره نمودن مسئله کاهش خطرپذیری یک موضوع ملی و منطقه‌ای است، اما از آن‌جا که مناطق محلی همیشه مکان وقوع بلایا و امدادرسانی‌ها هستند، آن‌جا تبدیل به پایگاه اصلی حکومت به منظور حل معضل می‌شود. بعلاوه، انسان نیاز دارد که فرهنگ منطقه‌ای را درک و با آن تعامل کند و این امر قبول ایده‌های و راهبردهای جدید را آسان می‌کند.

7-اقدامات تمرینی را افزایش دهید. به منظور کسب اطمینان از انجام این کار می‌توان از شبکه‌های مذکور استفاده نمود. اگرچه بهترین نوع اقدامات در دنیای واقع قابل دسترسی نیست، اما با تغییر شرایط از یک مکان به مکان دیگر، نمونه‌های مناسبی را می‌توان در مناطق جدید به کار برد و نیز نتایج تحقیقات باید کاربردی شوند.

* برنامه‌ها باید کاملا تحت حمایت گروه‌های ذی‌نفع در همه شاخه‌های جامعه مدنی قرار گیرد

 8-از پایدار بودن برنامه‌ها اطمینان حاصل نمایید. به منظور دسترسی به این مهم، برنامه‌ها باید کاملا تحت حمایت گروه‌های ذی‌نفع در همه شاخه‌های جامعه قرار گیرد. یک معضل همیشگی آن است که مخارج متعدد فراوانی را نسبت به هزینه های کاهش خطرات سانحه در اولویت قرار می دهند. از این رو، «کاهش خطرات بلایا» باید در همرده خدمات زیربنایی روزانه در نظر گرفته شوند و باید به اندازه منابع برق مورد اهمیت قرار داده شوند و به همان مقدار به آن‌ها بودجه تعلق بگیرد.

* پیش از وقوع یک زلزله عظیم، برای اقدامات پس از آن برنامه‌ریزی کنید

 9-پیش از وقوع یک زمین‌لرزه عظیم‌تر، سیاست‌های پس از وقوع زلزله‌ای را در پیش گیرید. دستگاه‌های اجرایی بسیار کمی هستند که قبل از وقوع فاجعه برای بهبودسازی وضعیت‌های اضطراری برنامه‌ریزی کرده‌اند. اگرچه پژوهش‌گر بلایای طبیعی «هرولد فاستر» برخی نمونه‌های دهه 1970 را توصیف کرده است؛ با این حال، علیرغم آنکه اقدامات مورد نیاز پیش از وقوع حوادث را نمی‌توان تشخیص داد، اما برخی اقدامات سطحی از قبل مشخص و روشن هستند. بنابراین، باید برنامه‌ای برای تامین پناهگاه، و یک راهبرد برای حفاظت از تامین معیشت و افزایش وضعیت اقتصادی باید در نظر گرفته شود.

* فرهنگ تاب­آوری و مقاومت در برابر زلزله را به وجود آورید

 10-فرهنگ تاب­آوری و مقاومت در برابر زلزله را به وجود آورید. این مسئله شامل یک برنامه اجتماعی "اطلاعات و بحث و گفتگو " می‌شود تا تاب­آوری و مقاومت را وارد جریان اصلی زندگی روزمره افراد کند. افراد باید ترغیب شوند که باور کنند اگرچه خطرات طبیعی هر روز رخ نمی‌دهند، اما آن‌ها یک تهدید همیشگی برای زندگی و معیشت آن‌ها هستند و یک مسئولیت عمومی برای مقابله با آن وجود دارد. این کار کمک می‌کند که به این سئوال پاسخ دهیم که «خیر و سعادت در چیست؟» پاسخ به این سئوال شاید این باشد که خیر و سعادت در محافظت از مردمی است که به دلیل فقر، کهولت سن و ناتوانی قادر به مراقبت از خود نیستند. خیر و سعادت همچنین، یعنی توزیع عادلانه منابع و حفظ حداقل استانداردهای زندگی. این مفهوم و اخلاق‌محوری آن نباید در اثر بلایا دچار تغییر شود. از این رو، این مسئله باید عادلانه، منتقدانه و به طور روشن پیش از وقوع حادثه مورد بررسی قرار گیرد.

منبع:

http://www.emergency-planning.blogspot.com/

سازمان مديريت بحران كشور طرح مشاركت عمومي براي ايمن سازي كشور در برابر مخاطرات طبيعي را از طريق ارتباط مستقيم هموطنان با شماره پيامك 30007777 با همكاري ادارات كل مديريت بحران استانها اجرا مي كند.

به گزارش روابط عمومی سازمان مدیریت بحران کشور؛ به دليل خسارات و پيامدهاي ناشي از وقوع سوانح و حوادث طبيعي و لزوم مشاركت شهروندان درخصوص كاهش اثرات سوانح طبيعي سازمان مديريت بحران كشور طرح مشاركت عمومي براي ايمن سازي كشور در برابر مخاطرات طبيعي را از طريق ارتباط مستقيم هموطنان با شماره پيامك 30007777 با همكاري ادارات كل مديريت بحران استانها اجرا مي نمايد.

اين گزارش مي افزايد اين طرح تحقق اهدافي نظير دريافت اطلاعات مردمي از طريق پيامك در خصوص انواع حوادث و بلاياي طبيعي و غير مترقبه و پيگيري و اقدام لازم در ادارات كل مديريت بحران استان ها، تسهيل و تسريع ارتباط مردم با سازمان مديريت بحران كشور به منظور تبادل اطلاعات، ارتقاء سطح آگاهي و افزايش حساسيت هاي جامعه نسبت به سوانح طبيعي و پيگيري و نظارت ستادي بر نحوه فعاليت استانها و پاسخگويي به درخواست هاي مردمي را پيگيري مي نمايد.

بنا به اعلام روابط عمومي سازمان مديريت بحران كشور شهروندان محترم مي توانند از طريق ارسال پيامك به شماره 30007777 كليه موارد ناايمن و حادثه ساز در محيط اطراف خود را اعلام نمايند تا سازمان حسب موضوع و تشخيص فوريت مورد را به مبادي ذيربط ارجاع نمايد.
پايان پيام

همزمان با سراسر كشور، سیزدهمین مانور سراسری زلزله و ایمنی در مدارس استان قم امروز سه شنبه مورخ 8/9/1390 با حضور استاندار وجمعی از مسئولین ادارات ونهادهای دولتی وبویژه دستگاههای امدادی استان  در دبیرستان حافظ قم برگزارشد.

به گزارش اداره کل مدیریت بحران استان قم ، این مانور به همت اداره كل مديريت بحران استان قم ، اداره كل آموزش و پرورش،سازمان دانش آموزي ، جمعیت هلال احمر ، فوریت های پزشکی استان قم ، سازمان صدا و سیما وآتش نشاني برگزار گردید.

گزارش تصویری این مراسم که بصورت نمادین در دبیرستان حافظ و همزمان راس ساعت 10 و 13 دقیقه با به صدا درآمدن آژیر زلزله در تمام مدارس استان قم برگزار شد؛ بدین شرح است:

مديركل مديريت بحران استان قم با اعلام اين خبر گفت:همزمان با سراسر كشور، سیزدهمین مانور سراسری زلزله و ایمنی در مدارس استان قم روز سه شنبه مورخ 8/9/1390 در تمامی مدارساستان برگزار مي شود.
به گزارش اداره كل مديريت بحران استان قم ، مهندس محسن اوروجي افزود:  این مانور به همت اداره كل مديريت بحران استان قم ، اداره كل آموزش و پرورش،سازمان دانش آموزي ، جمعیت هلال احمر ، سازمان صدا و سیما وآتش نشاني برگزار مي شود.
وي در خصوص اهداف برگزاري اين مانورتصريح كرد: کاهش تلفات و خسارات ناشی از زلزله بوسیله ارتقاء فرهنگ ایمنی و مقاوم سازی ؛ ایجاد آمادگی برای انجام واکنشهای صحیح و سریع در برابر زلزله و افزایش سطح آگاهی دانش آموزان در مورد زلزله و سایر پدیده های طبیعی از جمله اهداف مهم اين مانور در كشور است.

هر فردی به عنوان سرپرست و یا عضوی از خانواده می تواند با فراگیری توصیه‌های ایمنی و عمل به آنها جان خود و اطرافیان را در برابر خطرات ناشی از زلزله حفظ کند.



الف - ایمن سازی محیط منزل:

• خانه خود را از نظر آسیب‌پذیری زلزله بررسی کنید
• آتش سوزی ناشی از وقوع زلزله می تواند از لوله‌های شکسته شده نفت و گاز و ... ایجاد شود. بنابراین آبگرمکن و دیگر وسایل نفت سوز و گاز سوز را توسط پیچ و مهره و سایر وسایل ممکن در جای خود محکم کنید
• در صورت امکان از اتصالات انعطاف پذیر استفاده کنید
• وسایل سنگین که هنگام زلزله امکان سقوط دارند از جمله کتابها و گلدانهای آویز و لوسترها را با وسایل ممکن در جای خود محکم کنید
• اشیاء بزرگ و سنگین را در قفسه‌های پایین تر قرار دهید و قفسه‌ها را با روش ایمنی به دیوارها محکم کنید
• اجسام سنگین و وسایل خانگی بلند مانند یخچال، کمد، کتابخانه از جمله اشیاء خطرناک به حساب می ایند. سعی کنید آنها را در جای خود استوار سازید. اگر قابل ایمنی شدن نیستند به یاد داشته باشید هنگام وقوع زلزله از آنها فاصله بگیرید
• شیروانیها و لوله‌های بخاری را بازرسی کنید و امکان سقوط آنها را در زمان وقوع زلزله از بین ببرید
• اشیایی که در قسمت خارجی ساختمان قرار دارند مانند کولر، گلدانهای پشت پنجره و ظروف مواد غدایی را بردارید و در جای مناسبی قرار دهید
• از ریختن مواد خطرناک مانند مواد شیمیایی، اسیدها و ضدعفونی کننده‌های قوی در ظروف شیشه ای خودداری کنید
• در خانه سازی یا تعمیر بناهای قدیمی از آیین نامه‌های ساختمانی به منظور کاهش خطرات زلزله پیروی کنید
• از خانه خود نقشه ای تهیه کنید که در آن اماکن امن، خطرناک، راههای خروجی و محل قرارگیری شیر اصلی آب و کنتور برق و گاز مشخص شده باشد
• کیف حاوی وسایل ضروری بعد از وقوع زلزله را در مکان امنی که دسترسی به آن در هنگام ضرورت آسان باشد قرار دهید و همه اعضای خانواده را از محل آن آگاه سازید.

ب - همه اعضای خانواده باید بیاموزند که:

• چگونه جریان برق را قطع و شیرهای آب و گاز و نظایر آن را از محل اصلی ببندند
• در حد امکان در یادگیری کمکهای اولیه بکوشند، زیرا پس از بروز یک زلزله شدید، محلهای درمانی و پزشکی مملو از جمعیت خواهند شد و در نتیجه، دسترسی به امکانات پزشکی بسیار مشکل خواهد بود
• هر چند گاه یکبار وقوع زلزله فرضی را در خانه خود صحنه سازی نمایند و به کمک همه اعضای خانواده روشهای ایمنی و پیشگیری در برابر زلزله را تمرین کنند
• امکان وقوع حوادث ناشی از زلزله را در خانه خود از بین ببرند. برای مثال محل خواب خود را دور از پنجره‌ها قرار دهند و راههای خروجی و راهروها را بررسی کنند و وسایلی را که ممکن است بعد از یک زمینلرزه آنها را مسدود کند به جای دیگری انتقال دهند
• از محل خروجیهای اضطراری، زنگهای خطر و کپسولهای اطفاء حریق آگاهی داشته باشند تا هنگام لزوم بتوانند بی درنگ از آنها استفاده کنند
• از مهارتهای همسایگان خود اطلاع حاصل نمایند. ممکن است تا رسیدن امداد به شما چندین روز طول بکشد و بنابراین این مهم است که بتوانند به یکدیگر کمک بکنند
• هر چند گاه یکبار با افراد خانواده در مورد زلزله و دیگر مصایب طبیعی گفت و گو کنند و توصیه‌های لازم را به خاطر بسپارند.

توصیه‌های ایمنی هنگام وقوع زلزله در منزل

اگر در هنگام وقوع زلزله در منزل هستید با داشتن آگاهی در مورد چگونگی پناهگیری و انجام عکس العمل مناسب و سریع می توانید جان خود و بستگانتان را نجات دهید. لذا در زمان وقوع زلزله رعایت موارد زیر ضروری است:

• از پنجره‌ها و از کمدهای بلند و وسایلی که امکان افتادن آنها زیاد است دور شوید
• زیرمیزها و نیمکت و یا تخت پناه بگیرید و اگر بر اثر لرزش زلزله حرکت کردند پایه‌های آنهارا محکم با دست نگاه دارید و با آن حرکت کنید
• گوشه‌های دیوارهای درونی ساختمان پناه بگیرید و با بازوان از سرتان محافظت کنید
• از پلکان و آسانسور استفاده نکنید
• اگر به جای امنی دسترسی ندارید و در جایی مثل راهرو هستید به کنار دیواری بروید و به حالت نشسته سر را به طرف زانوها خم کرده و آن را با بازوها بپوشانید و کف دستها را در پشت سر به هم قلاب کنید.

 توصیه‌های ایمنی بعد از وقوع زلزله در منزل

اگر بعد از وقوع زلزله در منزل هستید و نیاز به کمک داشته باشید. ممکن است تا رسیدن نیروهای امدادی زمان بگذرد بنابراین با رعایت یکسری توصیه‌ها می توانید جان خود و بستگانتان را حفظ کنید.

اقدامتی که نباید انجام دهید:

• کلیدهای برق را روشن نکنید و اگر بوی گاز احساس کردید از کبریت و فندک و دستگاههای با شعله باز استفاده نکنید
• سیم های برق افتاده و یا وسایلی که در تماس با آنها هستند را لمس نکنید
• از تلفن مگر در موارد اضطراری استفاده نکنید
• از خوردن مواد غذایی روباز مجاور شیشه‌های شکسته خودداری کنید
• در خانه آشپزی نکنید و در محیط بیرون، از منقل های ذغالی استفاده کنید
• برای بازدید بیرون نروید، خیابان را برای رفت و آمد وسایل نقلیه باز نگه دارید
• کسانی را که آسیب های جدی دیده اند را حرکت ندهید مگر این که مکان آنها ناامن باشد و یا وضعیت آنها خیلی خطرناک باشد.

اقدامتی که باید انجام دهید:

• خودتان را برای پسلرزه‌ها آماده کنید
• زخمی ها را برای دادن کمکهای اولیه چک کنید
• خطرات آتش سوزی را چک کنید
• اگر بوی گاز احساس کردید، شیر اصلی گاز را ببندید
• وسایل الکتریکی و برق کشی ساختمان را بازدید و فیوز برق را خاموش کنید
• لوله‌های آب را بازبینی کنید، اگر شکسته شده باشد و یا آب نشت کند شیر اصلی آب را ببندید
• لوله‌های فاضلاب را چک کنید، اگر شکسته شده باشد از منبع آب توالت استفاده نکنید
• ساختمان را از نظر خرابی بازرسی کنید، اگر به نظر خطرناک می رسد آنجا را ترک کنید
• از آسانسور استفاده نکنید
• اگر امکان دارد به دیگران کمک کنید
• کفش و لباس ایمنی بپوشید، بعد از یک زلزله شدید ممکن است خرده شیشه‌های زیادی در اطراف پخش شده باشد
• از رادیو ترانزیستوری و یا رادیو اتومبیل برای گرفتن اطلاعات استفاده کنید
• درهایی را که بسته شده اند را باز کنید.قفسه ظروف را با احتیاط باز کنید و مواظب افتادن اشیاء باشید
• به درخواستهای کمک مأمورین انتظامی، آتش نشانی و هلال احمر و سایر سازمانها پاسخ مثبت بدهید
• با مسئولین امدادرسانی همکاری صمیمانه ای داشته باشید
• از سلامت همه افراد خانواده اطمینان حاصل کنید و در صورت نیاز با رعایت موارد ایمنی به یاری آنها بشتابید.

دستورالعمل نحوه صحيح پناه گيري دانش آموزان در هنگام زلزله


سیزدهمین مانور سراسری زلزله و ایمنی 8 آذر 1390

تاريخچه ، دستورالعمل وسوابق برگزاري مانور سراسري زلزله در مدارس

وقوع حوادث در سال 2010 یکبار دیگر نشان داد که حوادث طبیعی می تواند انسانها و معیشت آنها را در معرض نابودی قرار دهد. پس از سال نسباً آرام 2009، اثرات ناشی از حوادث طبیعی در سال 2010 بصورت بسیار نا مناسبی تغییر کرد بطوریکه در این سال تعداد 297000 نفر کشته شدند.

می توان گفت روند و الگوی حوادث اغلب بوسیله تک حادثه های بزرگ که باعث ایجاد خسارات جانی و مالی فراوانی می شوند، دچار تغییر می شود، که از این نمونه می توان به سیکلون نارگیس در جنوب شرق آسیا در سال 2008 یا زلزله و سونامی 11 مارس 2010 ژاپن اشاره نمود.

در چهار دهه گذشته تنها تعداد کشته های سال 1970، که طوفان گرمسیری باعث کشته شدن 300000 نفر در بنگلادش شد و در سال 83 و 84 که قحطی و خشکسالی در آفریقا باعث کشته شدن 450000 نفر گردید، از تعداد کشته هاي سال 2010 فراتر بود.

در سال 2010، 42 حادثه بیشتر از سال 2009 گزارش گردید. تعداد حوادث گزارش شده در این سال (به تعداد 385 مورد) تقریباً برابر متوسط حوادث بوقوع پیوسته از سال 2000 تا 2009 ( به تعداد 387 مورد) بود.

اگرچه مجموع حوادث گزارش شده در سال 2010 تقریباً برابر با متوسط سالانه حوادث بوقوع پیوسته از سال 2000 تا 2009 ، به تعداد 387 بود، اما مختصر تغییري در توزیع بین زیرگروهها حوادث (آب و هوایی، زمین شناسی و ..) دیده شد. در سال 2010 حوادث با منشأ آب و هوايي(Hydrological) (مانند سيل و ..) در حال افزایش و حوادث با منشأ جوي(Meteorological) (مانند طوفان و..) در حال کاهش بود.

تعداد قربانیان از 7/198 ميليون نفر در سال 2009 به 3/217 میلیون نفر در سال 2010 افزایش یافت، اما این مقدار از متوسط تعداد قربانیان بین سالهای 2000 تا 2009، به تعداد5/227 میلیون نفر کمتر بود.

تعداد قربانیان ناشی از حوادث با منشأ آب و هوايي در مقایسه با متوسط سالانه در یک دهه اخیر به میزان 9/98 درصد افزایش یافت. در مقابل، حوادث با منشأ اقليمي(Climatological) (مانند خشكسالي، آتش سوزيها، موج گرما و سرما و...) و حوادث با منشأ جوي و به میزان کمتری حوادث با منشأ زمین شناختي(Geophysical) (مانند زلزله، آتش فشان و..) بترتيب سبب كاهش كلي تعداد قربانیان در سال 2010 در قیاس با متوسط سالانه در یک دهه بود.

خسارات اقتصادی ناشی از حوادث طبیعی در سال 2010 به میزان 123.9 میلیارد دلار در مقایسه با سال 2009، 4/160 درصد افزایش داشت و این مقدار از متوسط خسارات بین سالهای 2000 تا 2009 به مقدار 9/89 میلیارد دلار بیشتر بود.

در سال 2010 خسارات ناشی از وقوع زمین شناسی و هیدرولوژیکی بترتیب 4/147 درصد و 1/145درصد در مقايسه با متوسط سالیانه از سال 2000 تا 2009 افزایش داشت. در مقابل خسارات ناشی از وقوع حوادث با منشأ جوي و تا حد کمتری حوادث با منشأ اقليمي کاهش یافت. این نه تنها بیانگراین موضوع است که افزایش خسارات در سال 2010 در مقایسه با متوسط سالانه یک دهه افزایش داشته بلکه نشانگر توزیع متفاوت خسارات ناشی از وقوع حوادث است.

حوادث هیدرولویکی بیشترین وقوع را در سال 2010 داشتند. این حوادث 1/56 درصد از کل حوادث را در سال 2010 تشکیل دادند. حوادث با منشأ اقليمي به نسبت 1 به 5/2 در برابر هیدرولویکی در مرتبه بعدي قرار داشت. رویهمرفته حوادث هیدرولوژیکی و حوادث با منشأ جوي 79 درصد کل حوادث گزارش شده را تشکیل دادند. در سال 2010 حوادث هیدرولوژیکی موجب قربانی شدن 87 درصد مردم سراسر جهان در اثر وقوع حوادث بودند. این در حالی است که سهم حوادث حوادث با منشأ جوي 6/5 درصد بود.

بیش از یک سوم خسارات ( به میزان 37.9 درصد ) در سال 2010 بعلت حوادث هیدرولوژیکی بود و حوادث زمین شناسی به میزان 1/8 درصد تنها 3/37 در صد کل خسارات را تشکیل دادند.

در سال 2010 شمار قربانیان، بعلت حوادث هیدرولوژیکی از همه سالهای یک دهه اخیر بیشتر بود. در مجموع 216 حادثه هیدرولوژیکی (82 درصد سیل و 8/14 درصد جابجایی وسیع ) باعث قربانی شدن 189 میلیون نفر شد. این عدد تنها از سال 1998 که سیل گسترده در کشور چین باعث متأثر شدن 239 میلیون نفر گرديد، کمتر بود.

حوادث هیدرولوژیکی بوقوع پیوسته در سال 2010 به میزان 20 درصد نسبت به سال 2009 افزایش داشت و از متوسط یک دهه اخیر نیز بیشتر بود.

تعداد قربانیان سال 2010، 3 برابر بیشتر از سال 2009 و 2 برابر بیشتر از متوسط سالیانه از سال 2000 تا 2009 گزارش گردید.

میزان خسارات ایجاد شده بعلت وقوع حوادث هیدرولوژیکی در سال 2010، به میزان 9/46 میلیارد دلار، بعد از میزان خسارات بعلت وقوع حوادث هیدرولوژیکی در سال 1998 (که عمدتاً بعلت سیل چین بود) در مكان دوم قرار داشت و اين ميزان 5/2 برابر از متوسط سالیانه بین سالهای 2000 تا 2009 (به میزان 1/19 میلیارد دلار) بیشتر بود.

اثر حوادث با منشأ جوي در سال 2010 از لحاظ تعداد وقوع، به تعداد 88 مورد، از لحاظ خسارت 8/26 میلیارد دلار، و از لحاظ تعداد قربانیان به تعداد 7/8 میلیون نفر در مقایسه با یک دهه بصورت چشمگیری کاهش داشت. این در حالی بود که اين حوادث بین سالهای 2000 تا 2009 ، 5/17 درصد کل قربانیان را تشکیل می داد و در سال 2010 تنها 4 درصد کل قربانیان را شامل می شد.

در سال 2009 حوادث با منشأ جوي بیشترین سهم خسارات به میزان 8/55 را داشت و علت اصلی این امر وقوع طوفان کلوس در فرانسه، اسپانیا و تورنادوها در آمریکا و طوفان کیکو در چین، تایوان و فیلی پین بود . در مقابل در سال 2010 اين حوادث یک پنجم کل حوادث را شامل شدند. .

تعداد حوادث با منشأ اقليمي در سال 2010 به تعداد 50 مورد تقريباً با متوسط سالانه بوقوع پیوسته در سال 2000 تا 2009 ، به تعداد 54  مورد، تخمین زده شد. این حوادث که 13 درصد کل حوادث بوقوع پیوسته در سال 2010 را تشکیل دادند، تنها 6/5 درصد کل افراد تحت تأثير و 2/3 درصد کل خسارات را باعث شدند. در اين سال حوادث با منشأ اقليمي باعث کمترین تعداد افراد تحت تأقير به ميزان 2/12 میلیون نفر در مقایسه با سال 2009 (به تعداد 2/87 میلیون نفر) و همچنین متوسط سالیانه بین سالهای 2000 تا 2009 (به میزان 3/84 میلیون نفر) بود. مقدار خسارات ( به میزان 4 میلیارد دلار) از متوسط خسارات در یک دهه (به میزان 3/9 میلیارد دلار) کمتر بود. اگرچه خشکسالی در تایلند، سومالی و زیمبابوه افراد زیادی را تحت تأثیر قرار داد تعداد افراد تحت تأثیر نسبت به سال گذشته کمتر بود. با این حال گرمای زیاد در روسیه بیشترین تأثير را در سال 2010 داشت.

در سال 2010 حوادث زمين شناسي بيشترين اثرات اقتصادي و انساني را بر جاي گذاشت. در 12 ژانويه زلزله هائيتي سپس 27 فوريه زلزله و سونامي شيلي، 14 آوريل زلزله چين و 25 اكتبر زلزله و سونامي اندونزي تنها نمونه هايي از حوادث زمين شناسي در سال 2010 بودند كه دنيا را تكان داد. در اين سال تعداد كشته هاي ناشي از حوادث  زمين شناسي سومين مورد ثبت شده تا آن زمان بود كه تنها تعداد كشته شدگان ناشي از سونامي 2004 اقيانوس هند و زلزله 27 جولاي 1976 چين از آن بيشتر بود. اگرچه تعداد 31 حادثه زمين شناسي در سال 2010 ثبت شد كه اين مقدار از تعداد حوادث زمين شناسي بوقوع پيوسته در سال 2009 (25 مورد) بيشتر بود اما تعداد آن از متوسط ساليانه از سال2000 تا 2009 (36 مورد) كمتر بود. خسارات اقتصادي (به ميزان 2/46 ميليارد دلار 5/2برابر از متوسط ساليانه از سال 2000 تا 2009 (به ميزان 7/18 ميليارد دلار) بيشتر بود. در سال 2010 خسارات زمين شناسي از ميان كل حوادث رخ داده در يك دهه در مكان دوم قرار داشت. شمار افراد تحت تأثير ناشي از حوادث زمين شناسي در سال 2010 (3/7 ميليون يا 4/3 درصد كل قربانيان) از متوسط ساليانه قربانيان از سال 2000 تا 2009 ، به تعداد 5/8 ميليون نفر، كمتر بود.
منبع :